13.07.2023 8:23

«На яго палотнах занатаваны лёс Беларусі»

Незаўважна прайшло дзесяць гадоў, як з намі няма слыннага сына Беларусі, вядомага самабытнага мастака Кастуся Харашэвіча.

Быў вучнем Барыса Кіта

Жыццёвы шлях Кастуся Іванавіча быў складаным, цярністым, напоўненым выпрабаваннямі, аднак ён захаваў свае высокія чалавечыя якасці, свой талент, не ачарсцвеў душой, быў Асобай з вялікай літары.

Нарадзіўся Кастусь Харашэвіч 6 ліпеня 1927 года ў працавітай сялянскай сям’і ў вёсцы Літва Маладзечанскага раёна. У 1933 годзе яго сям’я пераехала ў Гарадзілава. Там з шасці гадоў Кастусь пайшоў у мясцовую сямігодку. З таго часу ў хлопчыка пачала праяўляцца прага да ведаў, цікаўнасць да музыкі, схільнасць да выяўленчага мастацтва. У 1942 годзе ён стаў вучнем Маладзечанскай гандлёва-адміністрацыйнай школы, якой кіраваў сусветна вядомы вучоны ў галіне астранаўтыкі Барыс Кіт. Пасля вызвалення Беларусі восенню 1944 года Кастусь стаў студэнтам філалагічнага факультэта Белдзяржуніверсітэта. Аднак з-за вучобы ў гандлёва-адміністрацыйнай школе пасля зімовай сесіі Харашэвіча выключылі з універсітэта. Ён вымушаны быў вярнуцца ў 10 клас Маладзечанскай СШ №1, пасля заканчэння працаваў у ёй настаўнікам пачатковых класаў. З-за сямейных абставін прадоўжыў настаўніцкую работу ў Гарадзілаўскай СШ.

У верасні 1949 года Кастусь Харашэвіч стаў студэнтам Віленскага мастацкага інстытута, але ў снежні яму забаранілі вучыцца. Уладкаваўся ў Вільні слесарам на заводзе, а ў вольны час рабіў замалёўкі на розныя сюжэты. Праз тры гады зноў вытрымаў уступныя экзамены ў Віленскі мастацкі інстытут, аднак на вучобу не быў залічаны.

Восенню 1953 года Кастусь Іванавіч вярнуўся ў Гарадзілава, працаваў загадчыкам Беразінскага клуба. З-за вучобы ў гады вайны ў гандлёвай школе яго не прынялі ў Мінскі тэатральна-мастацкі інстытут. Толькі ў 31 год у 1958-м ён закончыў Мінскае мастацкае вучылішча. Уладкаваўся ў Маладзечне ў мастацкую майстэрню пры камбінаце бытавога абслугоўвання, жыў у Гарадзілаве. Спрабаваў паступіць на вячэрняе аддзяленне Мінскага тэатральна-мастацкага інстытута, але яму ў гэтым было адмоўлена.

Разам з вядомай мастачкай Ядвігай Раздзялоўскай Кастусь Харашэвіч стаў стваральнікам у нашым горадзе студыі выяўленчага і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. У 1959-1973 гадах ён кіраваў студыяй, выхаваў цэлую плеяду творцаў. Таксама ён быў кіраўніком мастацкай майстэрні ад Мінскага мастацка-вытворчага камбіната, кіраўніком гарадскога аддзялення Саюза мастакоў Беларусі.

Стварыў партрэты вядомых беларусаў

У 1965 годзе Кастусь Іванавіч ажаніўся з настаўніцай беларускай мовы СШ №2 Надзеяй Рыгораўнай, якая стала для яго сапраўдным сябрам, дарадцам, памочнікам. У сям’і Харашэвічаў нарадзіўся сын Алег. У 1969 годзе Кастусь Харашэвіч уступіў у Саюз мастакоў Беларусі, атрымаў кватэру, сям’і стала жыць лягчэй.

З 1960-х гадоў мастак быў пастаянным удзельнікам мясцовых і рэспубліканскіх выставак. У кастрычніку 1977-га ў памяшканні Саюза мастакоў Беларусі ў Мінску адбылася выстаўка твораў нашага земляка, прымеркаваная да яго 50-годдзя. Яна выклікала станоўчыя водгукі знаўцаў і аматараў мастацтва. Неўзабаве ён атрымаў у Маладзечне памяшканне для ўласнай творчай майстэрні.

Вялікім, ні з чым не параўнальным горам стала для Кастуся Іванавіча раптоўная смерць сына Алега, на той час студэнта. Ён пайшоў з жыцця 6 студзеня 1988 года. Гэта выклікала ў бацькі вялікі стрэс, ён перанёс два інфаркты, атрымаў інваліднасць ІІ групы.

У сярэдзіне 1990-х гадоў склаліся вялікія фінансавыя цяжкасці з арэнднай платай за ўтрыманне творчай майстэрні. У зімовы час месячны кошт складаў палову пенсіі мастака. Тады па хадайніцтве загадчыцы аддзела культуры Надзеі Сідарэнка гарвыканкам вызваліў мастака як пенсіянера і інваліда ад аплаты. Гэта дало яму магчымасць прадоўжыць сваю мастацкую дзейнасць, за што ён у сваёй кнізе «Зведанае і перажытае» выказаў Надзеі Іванаўне вялікую ўдзячнасць. Мастак прымаў удзел у грамадска-палітычным жыцці. Быў у цёплых адносінах з Барысам Кітом, Генадзем Каханоўскім, Міколам Ермаловічам. У 1998 годзе яго ўзнагародзілі медалём Беларускага саюза мастакоў (да 1992 года Саюз мастакоў Беларусі) «За заслугі ў выяўленчым мастацтве».

З пачатку 2000-х гадоў Харашэвіч працаваў над стварэннем галерэі партрэтаў дзеячаў гісторыі і культуры, знакамітых землякоў. Сярод іх Янка Купала, Францішак Багушэвіч, Барыс Кіт, Браніслаў Тарашкевіч і іншыя. У 2004 годзе ён выдаў кнігу «Зведанае і перажытае» аб сваім няпростым жыцці.

Кастусь Іванавіч -- аўтар звыш 500 карцін, многія з якіх адлюстроўваюць знакавыя падзеі ў гісторыі Беларусі. Лепшыя яго творы захоўваюцца ў Нацыянальным мастацкім музеі, музеі сучаснага выяўленчага мастацтва, літаратурным музеі Янкі Купалы і іншых, а таксама ў прыватных зборах. На працягу больш чым 40 гадоў ён плённа супрацоўнічаў з Мінскім абласным краязнаўчым музеем, дзе захоўваецца 30 яго твораў, з якіх амаль палова падарункі аўтара. Пастаянная экспазіцыя яго карцін знаходзіцца ў філіяле Літаратурнага музея Янкі Купалы ў Яхімоўшчыне.

Яго імя -- у Сусветнай энцыклапедыі мастацтва

Мастак унёс вялікі ўклад у фарміраванне маладзечанскага мастацкага асяроддзя, стаў значнай асобай у гісторыі беларускага жывапісу. Яго імя занесена ў Сусветную энцыклапедыю мастацтва, у Беларускую энцыклапедыю.

Аб мастацкіх вартасцях Кастуся Харашэвіча яскрава сведчаць выказванні вядомых мастацтвазнаўцаў Беларусі. Валянціна Трыгубовіч адзначыла: «Пейзажы Кастуся Іванавіча -- гэта заўсёды ўспамін, роздум. Пра перажытае ім самім, яго роднымі і аднавяскоўцамі, усім народам. Таму мінорная мелодыя прысутнічае амаль усюды. Але… больш шырока, магутна гучыць замілаванасць родным краем, плёнам працы землякоў, адвечнай сілай жыцця, нязломнасцю чалавечага духу, несмяротнасцю мастацтва».

Андрэй Янкоўскі: «Творы Харашэвіча -- гэтага самабытнага беларускага мастака -- немагчыма зблытаць з іншымі, таму што акрамя выдатных мастацкіх якасцей і арыгінальнай манеры, ёсць у іх такое, што закранае патаемнае ў душы кожнага».

Мастак Мікола Аўчыннікаў, якога звязвалі з Кастусём Іванавічам творчы шлях і сяброўства, распавядаў: «Мне пашчасціла, што лёс даў магчымасць быць побач. Кастусь Іванавіч быў вельмі патрабавальны да сябе. Таму яму па сілах былі грунтоўныя, важкія, «арганныя» творы. Ён заўсёды імкнуўся да дасканаласці нават у дробязях. Можна сказаць, што на яго палотнах занатаваны лёс Беларусі».

Мне пашанцавала быць у добрых адносінах з Кастусём Іванавічам. З беражлівасцю захоўваю кнігу яго ўспамінаў «Зведанае і перажытае», каталог «Старонкі жыцця і творчасці. Кастусь Харашэвіч» з даравальнымі подпісамі мастака, а таксама каталог «Кастусь Іванавіч Харашэвіч. Жывапіс», літаратурна-мастацкае выданне «Кастусь Харашэвіч».

Закончылася зямное вандраванне Кастуся Іванавіча на 87-м годзе жыцця 12 ліпеня 2013 года. Аднак памяць пра яго ніколі не згасне.

Прыемна адзначыць, што да 90-годдзя з дня яго нараджэння ў гарадскім Палацы культуры ў кастрычніку 2017 года ладзілася выстаўка «Край мой родны, край мой мілы…». Урачыстае яе адкрыццё арганічна ператварылася ў вечар памяці, на якім выступоўцы стварылі шматгранны партрэт мастака.

Выклікае задавальненне выхад кнігі «Кастусь Харашэвіч» у серыі «Славутыя мастакі Беларусі» -- сумесны праект выдавецтва «Беларусь» і Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь. У сакавіку 2021 года адбылася яе прэзентацыя ў гарадскім Палацы культуры.

Барыс БАРОЎСКІ.
Фота: Аляксей ПЛАТКО, інтэрнэт-рэсурсы.

Прочитано 305 раз
Заимствованная инф.

Этот адрес электронной почты защищён от спам-ботов. У вас должен быть включен JavaScript для просмотра.